1. Tip 1 DM
2. Tip 2 DM
3. Gestasybonel DM
4. Diğer Spesifik Diyabet Tipleri
a. Beta Hücre Fonksiyonlarının Genetik Defektleri Sonucunda Gelişen Diyabet
b. İnsülin Etkisinde Genetik Defektler Sonucunda Gelişen Diyabet
c. Ekzokrin Pankreas Hastalıkları Sonucunda Gelişen Diyabet
d. Endokrin Hastalıklara Bağlı Olarak Gelişen Diyabet
e. İlaç Kullanımı Sonucunda Gelişen Diyabet
f. Enfeksiyon Hastalıkları Sonucunda Gelişen Diyabet
g. Genetik Sendromlarla Birlikte Görülebilen Diyabet Formları
h. Ketozis Eğilimli Diyabet
i. Malnutrisyon İlişkili Diyabet
Tip 1 Diyabet Risk Faktörleri
Beta hücre yıkımına neden olan otoimmün, genetik ve çevresel faktörler Tip 1 DM risk faktörlerini oluşturmaktadır.
- Genetik yatkınlık: Altıncı kromozomun kısa kolunda yer alan human lökosit antijen (HLA) genleri (DQB1, DRB1, DR3, DR4, DR3/4), majör histokompabilite kompleksi (MHC Sınıf II) üzerinde yer alan diyabetojenik genler, ailede Tip 1 DM öyküsü.
- Çevresel tetikleyiciler: Viral enfeksiyonlar (Koksaki B, EBV, Sitomegalovirüs), kimyasal toksinler, ilaçlar (immün check-point inhibitörleri), emosyonel stres.
- İmmün mekanizmada bozukluk: İmmün tolerans kaybı insülinitis, yavaş ve progresif pankreas adacık beta hücrelerinin kaybı (TH1 CD4 ve sitotoksik CD8 T lenfositler aracılı)
- Otoantikor pozitifliği: Anti-adacık antikoru, anti-insülin antikoru, anti GAD antikoru, anti-IA2, anti-ZnT8.
- Otoimmün hastalık öyküsü: Poliglandüler sendromlar.
Tip 2 Diyabet Risk Faktörleri
- Tip 2 DM risk faktörleri heterojendir. İnsülin salınımı ve duyarlılığını etkileyen genetik, sosyodemografik, klinik ve yaşam tarzı faktörleri Tip 2 DM gelişiminde önemlidir.
- Genetik: Ailede DM öyküsü (1. derece akrabalarda).
- Demografik Risk Faktörleri: Yaş, kadın cinsiyet, etnik köken (Latin, Afrika kökenli Amerikalılar, Asyalı Amerikalılar…), düşük sosyoekonomik düzey, düşük eğitim düzeyi.
- Yaşam Tarzı ile ilişkili Risk Faktörleri: Fazla kiloluluk/obezite, fiziksel inaktivite, uygun olmayan diyet paterni, bozuk uyku düzeni, sosyal çevre, modernizasyon.
- Klinik Risk Faktörleri: Bozulmuş glukoz toleransı (BGT), bozulmuş açlık glukozu (BAG), gestasyonel diyabet (GDM), polikistik over sendromu (PCOS),kardiyovasküler hastalık, hipertansiyon, hiperlipidemi, abdominal obezite, yağlı karaciğer hastalığı, obstrüktif uyku-apne sendromu (OSAS), doğum kilosu, gebelik yaşına göre büyük (LGA) ya da küçük (SGA) doğum yapmış olması.
- İlaçlar: Glukokortikoidler, antipsikotikler, tiazid diüretikleri, HIV ilaçları...
Not: Her iki DM tipi de her yaşta görülebilmektedir. Tip 2 DM 35 yaş üzerindeki bireylerde, Tip 1 DM ise 35 yaş altındaki bireylerde daha sıktır.
https://www.turkdiab.org/admin/PICS/webfiles/DIYABET_TANI_ve_TEDAVI_REHBERI_2026.pdf